Sprawy rodzinne

Pojęcie spraw rodzinnych jest pojęciem potocznym i niezwykle szerokim, niemniej w polskim prawie dotyczy ono między innymi spraw uregulowanych w ustawie kodeks rodzinny i opiekuńczy z dnia 25 lutego 1964 r. (Dz.U.2023.2809 t.j. z dnia 2023.12.29). Do głównych rodzajów spraw rodzinnych należą sprawy rozwodowe, a także cieszące się coraz mniejszą popularnością, nie bez przyczyny sprawy o separację, sprawy dotyczące ustaleń w zakresie władzy rodzicielskiej, sprawy dotyczące rozstrzygnięć w zakresie kontaktów z małoletnim, sprawy o ustalenie miejsca pobytu małoletniego dziecka, rozstrzygnięcia o istotnych sprawach dziecka i w końcu sprawy o alimenty.

Sprawa o rozwód – sąd bada, czy nastąpił trwały i zupełny rozpad pożycia, polegający na rozpadzie trzech więzi uczuciowej, fizycznej i gospodarczej, a w dodatku bada, czy rozpad ma charakter trwały. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że rozpad jest trwały, jeżeli upłynęło co najmniej 6 miesięcy. Skutkiem orzeczenia przez sąd rozwodu jest rozwiązanie związku małżeńskiego, a co za tym idzie zmiana stanu cywilnego małżonków, a także zmiana ustroju majątkowego pod warunkiem, że już uprzednio nie został zmieniony w ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej, wyłączenie dziedziczenia ustawowego po sobie byłych małżonków.

Sprawa o separację – sąd podobnie, jak w sprawach rozwodowych bada zupełność rozpadu więzi. Jednakże, nie jest dla sądu istotne czy rozpad ten ma charakter trwały, po ogłoszeniu separacji można ją znieść i na powrót przywrócić trwanie małżeństwa, jak i można wystąpić o orzeczenie rozwodu. Do skutków separacji należy zmiana ustroju małżeńskiego na przymusowy ustrój rozdzielności, o ile uprzednio taki nie został ustalony pomiędzy małżonkami, a także wyłączenie od dziedziczenia po sobie nawzajem małżonków.

Co istotne, w czasie trwania sprawy o rozwód lub separację powinny zostać rozstrzygnięte wraz z nią sprawy o władzę rodzicielską, kontakty, koszty utrzymania i wychowania małoletniego (alimenty), natomiast sprawy te wcześniej wszczęte ulegają zawieszeniu do czasu rozstrzygnięcia sprawy o rozwód lub separację[1]. Z tych względów przed wszczęciem spraw wyżej wymienionych warto zastanowić się czy planujemy także wszcząć sprawę o rozwód lub separację w bliskiej przyszłości, w tym nawet na przestrzeni najbliższego roku lub dwóch. Jeżeli odpowiedź na to pytanie jest pozytywna, to z punktu widzenia pragmatycznego warto zainicjować w pierwszej kolejności sprawę o rozwód lub separację wraz z żądaniem ustalenia także wyżej wymienionych spraw. W przeciwnym razie konieczne będzie oczekiwanie na rozstrzygnięcie sprawy rozwodowej lub o separację, a dopiero później zostanie rozstrzygnięta inna sprawa rodzinna wcześniej wszczęta, o ile nie została zakończona do czasu wszczęcia sprawy o rozwód lub separację.

[1] J. Hetman-Krajewska, 18. Inne sprawy rodzinne [w:] Kontakty z dzieckiem. Jak regulować, jak egzekwować? Poradnik praktyczny, Warszawa 2022